Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS
İleri Laboratuvar Teknikleri ve Güvenliği ANK 500 1 3 + 0 3 6
Ön Koşul Dersleri
Önerilen Seçmeli Dersler
Dersin Dili Türkçe
Dersin Seviyesi YUKSEK_LISANS
Dersin Türü Zorunlu
Dersin Koordinatörü Prof.Dr. HAYRİYE GENÇ BİLGİÇLİ
Dersi Verenler Prof.Dr. HAYRİYE GENÇ BİLGİÇLİ,
Dersin Yardımcıları
Dersin Kategorisi Alanına Uygun Öğretim
Dersin Amacı

Öğrencilerin yüksek lisans ve doktora öğrenimi sırasında yapacakları ileri laboratuvar çalışmalarında kullanılan tekniklerin temel ilkelerini kavramalarını; deneyleri güvenli, güvenilir ve çevreye duyarlı biçimde planlama, yürütme ve değerlendirme becerisi kazanmalarını sağlamaktır. Kimyasal ve fiziksel tehlikelerin değerlendirilmesi, uygun ekipman ve yöntemlerin seçilmesi, deneysel verilerin izlenebilirliği ve laboratuvar olaylarının eleştirel analizi yoluyla güvenlik ve etik kültürünün geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Dersin İçeriği

Laboratuvar güvenlik ilkeleri ve etik kültürü; iyi laboratuvar uygulamaları ve akreditasyonun temel kavramları; GHS etiketleme sistemi, güvenlik bilgi formları ve kimyasalların depolanması; basınçlı gazlar, vakum ve kriyojenik sistemler; reaksiyon düzenekleri, karıştırma ve ısıtma–soğutma teknikleri; çözücülerin seçimi, saflaştırılması, kurutulması ve saklanması; hava ve neme duyarlı maddelerle çalışma ve inert atmosfer teknikleri; ekstraksiyon, filtrasyon, kristallendirme, distilasyon, evaporasyon ve kromatografi; enstrümantal analizde numune hazırlama, cihaz güvenliği ve kalite kontrolü; kimyasal maruziyet, atık yönetimi ve acil durumlar; sürdürülebilir deney tasarımı, laboratuvar kayıtları ve vaka analizleri.

Özel Koşullar
Sektör Desteği
Destekleyen Firma
Destekleyen Eğitmen
Kalkınma Amaçları
# Ders Öğrenme Çıktıları Öğretim Yöntemleri Ölçme Yöntemleri
1 Laboratuvar çalışmalarını güvenlik ve etik ilkeler açısından değerlendirir. Anlatım, Soru-Cevap, Beyin Fırtınası, Deney ve Laboratuvar, Proje, Problem Çözme,
2 GHS etiketlerini ve GBF’leri yorumlayarak güvenli kullanım ve depolama koşullarını belirler. Anlatım, Soru-Cevap, Beyin Fırtınası,
3 Basınç, vakum ve kriyojenik uygulamalar için uygun ekipman ve önlemleri seçer. Anlatım, Tartışma, Problem Çözme, Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı),
4 Reaksiyon düzeneklerini ve çalışma koşullarını güvenlik açısından değerlendirir. Anlatım, Beyin Fırtınası,
5 Çözücü hazırlama ve inert atmosfer yöntemlerini deneyin gereksinimlerine göre seçer. Anlatım, Soru-Cevap, Beyin Fırtınası, Rol Oynama,
6 Ayırma ve saflaştırma yöntemlerini karşılaştırarak deneysel sorunlara çözüm önerir. Anlatım, Soru-Cevap, Beyin Fırtınası, Rol Oynama,
7 Numune hazırlama ve cihaz kullanımını güvenlik ve sonuç güvenilirliği açısından değerlendirir. Anlatım, Soru-Cevap, Beyin Fırtınası, Tartışma, Eğitsel Oyun,
8 Kimyasal maruziyeti, atıkları ve kaynak tüketimini azaltacak önlemler önerir.
9 Laboratuvar olaylarının nedenlerini analiz ederek önleyici çözümler geliştirir.
10 Acil durumlarda uygun ilk yaklaşımı ve temel ilk yardım ilkelerini açıklar.
Hafta Ders Konuları Ön Hazırlık
1 Laboratuvar Güvenlik İlkeleri ve Etik Kültürü
2 GHS, GBF/SDS ve Depolama İlkeleri
3 Basınçlı Gazlar ve Kriyojenik Sistemler
4 Vakum Teknikleri, Evaporasyon ve Kurutma
5 Reaksiyon Düzenekleri ve Reaksiyon Koşullarının Kontrolü
6 Çözücülerin Seçimi, Kullanıma Hazırlanması ve Kimyasal Atık Yönetimi
7 İnert Atmosfer ve Hava ile Neme Duyarlı Maddelerle Çalışma
8 Ekstraksiyon, Yıkama ve Filtrasyon Teknikleri
9 ARASINAV
10 Kristallendirme ve Distilasyonla Saflaştırma
11 Kromatografik Ayırma ve Reaksiyon Takibi
12 Enstrümantal Analize Numune Hazırlama ve Sonuç Güvenilirliği
13 Kimyasal Maruziyet, Yangın, Dökülme ve Laboratuvar Olaylarının Analizi
14 Risk Değerlendirmesi, Laboratuvarda Acil Durum Yönetimi ve İlk Yardım
Kaynaklar
Ders Notu

Ders sunumları, öğretim elemanı tarafından hazırlanan ders notları, örnek deney prosedürleri, güvenlik bilgi formları ve vaka inceleme materyalleri kullanılır.

Ders Kaynakları
  • National Research Council. Prudent Practices in the Laboratory: Handling and Management of Chemical Hazards, Updated Version. National Academies Press, 2011.
  • Zubrick, J. W. The Organic Chem Lab Survival Manual: A Student’s Guide to Techniques. Wiley.
  • Furniss, B. S., Hannaford, A. J., Smith, P. W. G. ve Tatchell, A. R. Vogel’s Textbook of Practical Organic Chemistry. 5. baskı, Longman, 1989.
  • Erdik, E. ve diğerleri. Denel Organik Kimya. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Yayınları.
  • Kullanılan kimyasallara ait üretici güvenlik bilgi formları, cihaz kullanım kılavuzları ve seçilmiş laboratuvar olay inceleme raporları.
Sıra Program Çıktıları Katkı Düzeyi
1 2 3 4 5
1 Yaşadığı toplumun bilgi toplumu olmasına katkıda bulunmak, toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik sorunlara çözüm sunmak amaçlarıyla alanındaki bilimsel, teknolojik, sosyal veya kültürel ilerlemeleri ulusal ve uluslararası bilimsel ortamlarda (toplantılarda) tanıtır. X
2 Alanında bilimsel araştırma yaparak bilgiye genişlemesine ve derinlemesine ulaşır, alanında güncel teknik ve yöntemler ile bunların kısıtları hakkında kapsamlı bilgiye sahip olup ve elde ettiği bilgiyi değerlendirir, yorumlar ve uygular. X
3 Alanı ile ilgili problemleri tanımlar ve formüle eder, yeni ve/veya özgün fikir ve yöntemler geliştirir; karmaşık sistem veya süreçleri tasarlar ve tasarımlarında yenilikçi/alternatif çözümler ile gelişmekte olan yenilikçi yöntemleri kullanır. X
4 Kuramsal, deneysel ve modelleme esaslı araştırmaları tasarlar ve uygular, belirsiz, sınırlı ya da eksik verileri bilimsel yöntemlerle tamamlar; verilerin toplanması, yorumlanması, duyurulması aşamalarında ve mesleki tüm etkinliklerde toplumsal, bilimsel ve etik değerleri gözetir. X
5 Alanındaki uygulamaların sosyal, çevresel, sağlık, güvenlik, hukuki boyutlarını ve iş hayatı uygulamalarını bilir ve bunların getirdiği kısıtların farkındadır. Disiplin içi ve çok disiplinli takımlarda etkin bir biçimde birlikte ve ya bağımsız çalışabilir ve sorumluluk alır. X
6 Analitik kimya programı için gerekli lisans düzeyi yeterliliklerini temel alarak, iş ve laboratuvar güvenliği yanında çevre koruma bilincine sahip olur. Aynı ya da farklı bir alanda bilgilerini uzmanlık düzeyinde geliştirir, derinleştirir, analiz eder ve yorumlar. X
7 Analitik kimya programı alanındaki temel ve modern cihazlar hakkında uygulamalı ve teorik bilgilere sahip olup, bu yöntemlerle akademik düzeyde kimya deneyleri gerçekleştirir elde ettiği sonuçları analiz edebilir ve değerlendirebilir. X
# Ders Öğrenme Çıktılarının Program Çıktılarına Katkısı PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7
1 Laboratuvar çalışmalarını güvenlik ve etik ilkeler açısından değerlendirir.
2 GHS etiketlerini ve GBF’leri yorumlayarak güvenli kullanım ve depolama koşullarını belirler.
3 Basınç, vakum ve kriyojenik uygulamalar için uygun ekipman ve önlemleri seçer.
4 Reaksiyon düzeneklerini ve çalışma koşullarını güvenlik açısından değerlendirir.
5 Çözücü hazırlama ve inert atmosfer yöntemlerini deneyin gereksinimlerine göre seçer.
6 Ayırma ve saflaştırma yöntemlerini karşılaştırarak deneysel sorunlara çözüm önerir.
7 Numune hazırlama ve cihaz kullanımını güvenlik ve sonuç güvenilirliği açısından değerlendirir.
8 Kimyasal maruziyeti, atıkları ve kaynak tüketimini azaltacak önlemler önerir.
9 Laboratuvar olaylarının nedenlerini analiz ederek önleyici çözümler geliştirir.
10 Acil durumlarda uygun ilk yaklaşımı ve temel ilk yardım ilkelerini açıklar.
Değerlendirme Sistemi
Yarıyıl Çalışmaları Katkı Oranı
1. Ara Sınav 70
1. Performans Görevi (Seminer) 30
Toplam 100
1. Yıl İçinin Başarıya 50
1. Final 50
Toplam 100
AKTS - İş Yükü Etkinlik Sayı Süre (Saat) Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi (Sınav haftası dahildir: 16x toplam ders saati) 16 3 48
Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi(Ön çalışma, pekiştirme) 16 4 64
Ara Sınav 1 12 12
Final 1 16 16
Toplam İş Yükü 140
Toplam İş Yükü / 25 (Saat) 5,6
dersAKTSKredisi 6