1. Eğitim Bilgi Sistemi
  2. Hemşirelik Pr. (Yl)
  3. Sağlıklı Yaşlanma ve Uzun Yaşam Biliminde Hemşirelik (2026 - 2027)
Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS
Sağlıklı Yaşlanma ve Uzun Yaşam Biliminde Hemşirelik HMS 565 0 2 + 0 2 6
Ön Koşul Dersleri
Önerilen Seçmeli Dersler
Dersin Dili Türkçe
Dersin Seviyesi YUKSEK_LISANS
Dersin Türü Seçmeli
Dersin Koordinatörü Dr.Öğr.Üyesi MERYEM PELİN
Dersi Verenler
Dersin Yardımcıları
Dersin Kategorisi Alanına Uygun Öğretim
Dersin Amacı

Dünya genelinde yaşam süresinin uzaması ve yaşlı nüfusun artması, yalnızca yaşam süresinin değil sağlıklı yaşam süresinin korunmasını da önemli hale getirmiştir. Günümüzde sağlıklı yaşlanma, sağlıklı yaşam süresi (healthspan), uzun yaşam bilimi (longevity science) ve yaşlanma biyolojisi sağlık bilimlerinde hızla gelişen alanlar arasında yer almaktadır. Kronik hastalık yükünün artması, fonksiyonel bağımsızlığın korunması, yaşam kalitesinin sürdürülmesi ve yaşlı bireylerin bütüncül bakım gereksinimlerinin karşılanması hemşirelik bakımının önemini artırmaktadır. Bu kapsamda hemşirelerin yaşlanma bilimi, sağlıklı yaşlanma yaklaşımları, yaşam tarzı yönetimi, dijital sağlık uygulamaları ve bireye özgü bakım konularında ileri düzey bilgiye sahip olması gerekmektedir.

Bu ders kapsamında yaşlanmanın biyolojik mekanizmaları, sağlıklı yaşlanma modelleri, yaşam tarzı tıbbı, kronik hastalık yönetimi, frailty, sarkopeni, bilişsel sağlık, uyku ve sirkadiyen ritim, dijital sağlık teknolojileri ve uzun yaşam yaklaşımları hemşirelik perspektifiyle ele alınacaktır. Ayrıca öğrencilerin sağlıklı yaşlanma alanındaki güncel bilimsel gelişmeleri değerlendirmesi, araştırma planlaması yapması ve yenilikçi bakım modelleri geliştirmesi amaçlanmaktadır.
Dersin İçeriği

Bu ders kapsamında sağlıklı yaşlanma, sağlıklı yaşam süresi ve uzun yaşam biliminin temel kavramları ele alınacaktır. Ders sürecinde yaşlanmanın biyolojik mekanizmaları, hücresel yaşlanma, inflamasyon, oksidatif stres, genomik ve epigenetik süreçler incelenecektir. Sağlıklı yaşlanmada yaşam tarzı tıbbı yaklaşımları, beslenme, fiziksel aktivite, uyku, sirkadiyen ritim ve stres yönetiminin rolü değerlendirilecektir. Ayrıca frailty, sarkopeni, bilişsel gerileme, multimorbidite ve kronik hastalık yönetimi konuları hemşirelik bakım perspektifiyle tartışılacaktır. Ders kapsamında dijital sağlık teknolojileri, giyilebilir sistemler, uzaktan hasta izlemi ve yapay zekâ destekli yaşlanma yönetimi uygulamaları da ele alınacaktır. Öğrencilerin sağlıklı yaşlanma alanındaki güncel kanıtları analiz etmesi, bireye özgü bakım yaklaşımlarını değerlendirmesi ve yenilikçi hemşirelik uygulamaları geliştirmesi hedeflenmektedir.
Özel Koşullar
Sektör Desteği
Destekleyen Firma
Destekleyen Eğitmen
Kalkınma Amaçları
# Ders Öğrenme Çıktıları Öğretim Yöntemleri Ölçme Yöntemleri
1 Sağlıklı yaşlanma ve uzun yaşam kavramlarını hemşirelik bilimi açısından analiz eder. Problem Çözme, Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme,
2 Yaşlanmanın biyolojik ve moleküler mekanizmalarını güncel bilimsel kanıtlar doğrultusunda değerlendirir. Problem Çözme, Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme,
3 Sağlıklı yaşlanmayı etkileyen bireysel, çevresel ve yaşam tarzına ilişkin faktörleri değerlendirir. Problem Çözme, Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme,
4 Sağlıklı yaşlanma ve uzun yaşam alanındaki güncel teknolojileri, yenilikçi yaklaşımları ve etik sorunları eleştirel olarak değerlendirir. Problem Çözme, Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme,
Hafta Ders Konuları Ön Hazırlık
1 Sağlıklı yaşlanma, yaşam süresi (lifespan) ve uzun yaşam (longevity) bilimine giriş ve temel kavramlar
2 Yaşlanmanın biyolojik mekanizmaları
3 Yaşam Dönüşü (Life Course) Yaklaşımı ve Sağlıklı Yaşlanma
4 Geroscience, Geroterapötikler ve Translational Geroscience
5 Biyolojik Yaşlanma Saatleri ve Yaşlanma Biyobelirteçleri
6 Frailty, sarkopeni ve fonksiyonel bağımsızlık
7 Bilişsel Yaşlanma ve Demans Önleme
8 Beslenme, Mikrobiyom ve Uzun Yaşam: Mavi Bölgeler (Blue Zones) ve Akdeniz Diyeti
9 Yaşlı Bireyde Polifarmasi, Uygunsuz İlaç Kullanımı ve Deprescribing
10 Psikososyal Yaşlanma, Anlam, Maneviyat ve Başarılı Yaşlanma Modelleri
11 DSÖ ICOPE Çerçevesi: İntrinsik Kapasite ve Yaşlıya Bütüncül Bakım
12 Çevresel Determinantlar ve Yaşlı Dostu Topluluklar
13 Yaşlanmada Etik, Yasal ve Sosyal Çıkarımlar (ELSI), Ageism ve Yaşam Sonu Bakım
14 Yapay zekâ destekli yaşlanma yönetimi uygulamaları
Kaynaklar
Ders Notu
Ders Kaynakları

1. Rowe, J. W., & Kahn, R. L. (1997). Successful aging. The Gerontologist, 37(4), 433-440. https://doi.org/10.1093/geront/37.4.433

2. Crowther, M. R., Parker, M. W., Achenbaum, W. A., Larimore, W. L., & Koenig, H. G. (2002). Rowe and Kahn's model of successful aging revisited: Positive spirituality—the forgotten factor. The Gerontologist, 42(5), 613-620. https://doi.org/10.1093/geront/42.5.613

3. Trichopoulou, A., Costacou, T., Bamia, C., & Trichopoulos, D. (2003). Adherence to a Mediterranean diet and survival in a Greek population. New England Journal of Medicine, 348(26), 2599-2608. https://doi.org/10.1056/NEJMoa025039

4. Poulain, M., Pes, G. M., Grasland, C., Carru, C., Ferrucci, L., Baggio, G., Franceschi, C., & Deiana, L. (2004). Identification of a geographic area characterized by extreme longevity in the Sardinia island: The AKEA study. Experimental Gerontology, 39(9), 1423-1429. https://doi.org/10.1016/j.exger.2004.06.016

5. Harrison, D. E., Strong, R., Sharp, Z. D., Nelson, J. F., Astle, C. M., Flurkey, K., et al. (2009). Rapamycin fed late in life extends lifespan in genetically heterogeneous mice. Nature, 460(7253), 392-395. https://doi.org/10.1038/nature08221

6. Kennedy, B. K., Berger, S. L., Brunet, A., Campisi, J., Cuervo, A. M., Epel, E. S., et al. (2014). Geroscience: Linking aging to chronic disease. Cell, 159(4), 709-713. https://doi.org/10.1016/j.cell.2014.10.039

7. Kuh, D., Karunananthan, S., Bergman, H., & Cooper, R. (2014). A life-course approach to healthy ageing: Maintaining physical capability. Proceedings of the Nutrition Society, 73(2), 237-248. https://doi.org/10.1017/S0029665113003923

8. Stowe, J. D., & Cooney, T. M. (2015). Examining Rowe and Kahn's concept of successful aging: Importance of taking a life course perspective. The Gerontologist, 55(1), 43-50. https://doi.org/10.1093/geront/gnu055

9. World Health Organization. (2015). World report on ageing and health. Geneva: WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789241565042

10. Biagi, E., Franceschi, C., Rampelli, S., Severgnini, M., Ostan, R., Turroni, S., et al. (2016). Gut microbiota and extreme longevity. Current Biology, 26(11), 1480-1485. https://doi.org/10.1016/j.cub.2016.04.016

11. Barzilai, N., Crandall, J. P., Kritchevsky, S. B., & Espeland, M. A. (2016). Metformin as a tool to target aging. Cell Metabolism, 23(6), 1060-1065. https://doi.org/10.1016/j.cmet.2016.05.011

12. Sierra, F., & Kohanski, R. (2017). Geroscience and the trans-NIH Geroscience Interest Group, GSIG. GeroScience, 39(1), 1-5. https://doi.org/10.1007/s11357-016-9954-6

13. World Health Organization. (2017, 2019). Integrated care for older people (ICOPE): Guidelines on community-level interventions to manage declines in intrinsic capacity. Geneva: WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789241550109

14. Uchmanowicz, I., Jankowska-Polańska, B., Wleklik, M., Lisiak, M., & Gobbens, R. (2018). Frailty syndrome: Nursing interventions. SAGE Open Nursing, 4, 2377960818759449. https://doi.org/10.1177/2377960818759449

15. Estruch, R., Ros, E., Salas-Salvadó, J., Covas, M. I., Corella, D., Arós, F., et al. (PREDIMED Study Investigators). (2018). Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts. New England Journal of Medicine, 378(25), e34. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1800389

16. Justice, J. N., Nambiar, A. M., Tchkonia, T., LeBrasseur, N. K., Pascual, R., Hashmi, S. K., et al. (2019). Senolytics in idiopathic pulmonary fibrosis: Results from a first-in-human, open-label, pilot study. EBioMedicine, 40, 554-563. https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2018.12.052

17. Livingston, G., Huntley, J., Sommerlad, A., Ames, D., Ballard, C., Banerjee, S., et al. (2020). Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the Lancet Commission. The Lancet, 396(10248), 413-446. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30367-6

18. World Health Organization. (2020). Decade of healthy ageing 2020-2030. Geneva: WHO. https://www.who.int/initiatives/decade-of-healthy-ageing

19. World Health Organization. (2021). Global report on ageism. Geneva: WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240016866

20. Leung, A. Y. M., Su, J. J., Lee, E. S. H., Fung, J. T. S., & Molassiotis, A. (2022). Intrinsic capacity of older people in the community using WHO Integrated Care for Older People (ICOPE) framework: A cross-sectional study. BMC Geriatrics, 22(1), 304. https://doi.org/10.1186/s12877-022-02980-1

21. López-Otín, C., Blasco, M. A., Partridge, L., Serrano, M., & Kroemer, G. (2023). Hallmarks of aging: An expanding universe. Cell, 186(2), 243-278. https://doi.org/10.1016/j.cell.2022.11.001

22. Waziry, R., Ryan, C. P., Corcoran, D. L., Huffman, K. M., Kobor, M. S., Kothari, M., et al. (2023). Effect of long-term caloric restriction on DNA methylation measures of biological aging in healthy adults from the CALERIE trial. Nature Aging, 3(2), 248-257. https://doi.org/10.1038/s43587-022-00357-y

23. Livingston, G., Huntley, J., Liu, K. Y., Costafreda, S. G., Selbæk, G., Alladi, S., et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet, 404(10452), 572-628. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0

24. Kulkarni, A. S., Aroda, V. R., Beavers, K. M., et al. (TAME Investigators). (2024-2025). Targeting Aging with Metformin (TAME) Trial — güncel yayınlar.

25. Gallo, V., Ferrari, A., et al. (2024). Recent updates on precision nursing and biomarkers in aging research. Frontiers in Medicine / GeroScience.

26. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2021). Türkiye Sağlıklı Yaşlanma Eylem Planı ve Uygulama Programı 2021-2026. Ankara: Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. https://hsgm.saglik.gov.tr/

27. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). İstatistiklerle yaşlılar 2023. Ankara: TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2023-53710

28. Kalyoncuoğlu, S., & Tekinsoy Kartın, P. (2021). Aktif yaşlanma ve hemşirelik bakımı. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(1), 26-32.

29. Genç, B., Açıkgöz, E. N., Çelik, M., Koç, A., & İnkaya Vardar, B. (2022). Türkiye'deki hemşirelik bölümlerinde lisans ve lisansüstü eğitimde verilen geriatri hemşireliği dersinin incelenmesi. Medical Research Reports, 5(1), 43-50.

30. Türkoğlu, N., Kılınç, N. Ö., & Kavuran, E. (2025). Validity and reliability of the Turkish version of the Healthy Aging Perception Scale in older people with chronic diseases. Behavioral Sciences, 15(8), 1048. https://doi.org/10.3390/bs15081048

31. Akın, H., & Şahinoğlu, S. (2025). Türkiye'de yaşlılara verilen evde bakım hizmetlerine yönelik etik bir değerlendirme. Türkiye Biyoetik Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turbietderg

32. Tufan, İ., & ekibi. (2000-2023). GEROATLAS: Türkiye Yaşlılık Atlası Araştırma Projesi (TÜBİTAK destekli). Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü.

33. Hacettepe Üniversitesi Geriatrik Bilimler Araştırma ve Uygulama Merkezi (GEBAM). (2023). Yaşlılıkta kaliteli yaşam. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.

34. Türk Geriatri Derneği. (2024). Yaşlı sağlığına güncel bakış. Ankara: Türk Geriatri Derneği Yayınları. https://www.geriatri.org.tr/
Sıra Program Çıktıları Katkı Düzeyi
1 2 3 4 5
1 Yüksek lisans yeterliklerine dayalı olarak, yaşam boyu öğrenme bilinciyle alanındaki güncel ve ileri düzeydeki bilgileri özgün düşünce ve/veya araştırma ile uzmanlık düzeyinde geliştirir ve bilime katkı sağlar X
2 Yaşam boyu öğrenmeyi ilke edinerek ulusal ve uluslar arası alanındaki yenilikleri bakıma aktarır X
3 Alanıyla ilgili çeşitli disiplinler arasındaki etkileşimi kavrar, yeni ve karmaşık fikirleri analiz eder ve değerlendirir X
4 Mesleğini yaparken evrensel değerlere ve etik ilkelere uygun davranır X
5 Alanı ile ilgili bir bilimsel makaleyi ulusal ve/veya uluslararası hakemli dergilerde yayınlayarak alanındaki bilginin sınırlarını genişletir
6 Alanının gerektirdiği düzeyde istatistik kullanır
7 Hemşirelik alanında karşılaşılan karmaşık sorunların çözümünde yaratıcı ve eleştirel düşünme, problem çözme, araştırma ve kanıta dayalı karar verme becerilerini kullanır. X
8 Yaptığı bilimsel çalışma sonuçlarını kliniğe aktararak bakım kalitesini yükseltir
9 Hemşirelik lisans yeterliklerine dayalı olarak, hemşirelik alanında bilgilerini uzmanlık düzeyinde geliştirir X
10 En az bir yabancı dilde, ileri düzeyde yazılı, sözlü ve görsel iletişim kurar ve tartışır
11 Sağlık ekibi içinde klinik kararlarda aktif rol alır ve danışmanlık yapar
12 Alanında ve iş yaşamında karşılaşılan toplumsal, bilimsel ve etik konularda çözüm üretir ve bu değerlerin gelişimini destekler X
13 Alanının gerektirdiği düzeyde yabancı dilde yazılı ve sözlü iletişim becerilerini kullanır
14 Alanında uzman bir kişi olarak, özgün görüşlerini savunmada etkili iletişim becerilerini kullanır
15 Özgün ve disiplinler arası sorunların çözümlenmesini gerektiren ortamlarda liderlik yapar
# Ders Öğrenme Çıktılarının Program Çıktılarına Katkısı PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7 PÇ 8 PÇ 9 PÇ 10 PÇ 11 PÇ 12 PÇ 13 PÇ 14 PÇ 15
1 Sağlıklı yaşlanma ve uzun yaşam kavramlarını hemşirelik bilimi açısından analiz eder. 4 0 1 0 0 0 0 0 3 0 0 0 0 0 0
2 Yaşlanmanın biyolojik ve moleküler mekanizmalarını güncel bilimsel kanıtlar doğrultusunda değerlendirir. 4 0 5 0 0 0 4 0 5 0 0 0 0 0 0
3 Sağlıklı yaşlanmayı etkileyen bireysel, çevresel ve yaşam tarzına ilişkin faktörleri değerlendirir. 4 3 4 0 0 0 4 0 4 0 0 0 0 0 0
4 Sağlıklı yaşlanma ve uzun yaşam alanındaki güncel teknolojileri, yenilikçi yaklaşımları ve etik sorunları eleştirel olarak değerlendirir. 4 4 4 3 0 0 5 0 4 0 0 4 0 0 0
Değerlendirme Sistemi
Yarıyıl Çalışmaları Katkı Oranı
1. Ara Sınav 60
1. Performans Görevi (Seminer) 40
Toplam 100
1. Yıl İçinin Başarıya 40
1. Final 60
Toplam 100
AKTS - İş Yükü Etkinlik Sayı Süre (Saat) Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi (Sınav haftası dahildir: 16x toplam ders saati) 16 2 32
Ara Sınav 1 30 30
Performans Görevi (Seminer) 2 24 48
Final 1 30 30
Toplam İş Yükü 140
Toplam İş Yükü / 25 (Saat) 5,6
dersAKTSKredisi 6