| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | Kredi | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| Abbasi Tarihi | TAR 353 | 5 | 3 + 0 | 3 | 5 |
| Ön Koşul Dersleri | |
| Önerilen Seçmeli Dersler | |
| Dersin Dili | Türkçe |
| Dersin Seviyesi | Lisans |
| Dersin Türü | Seçmeli |
| Dersin Koordinatörü | Dr.Öğr.Üyesi ABDULHAMİT DÜNDAR |
| Dersi Verenler | |
| Dersin Yardımcıları | |
| Dersin Kategorisi | Alanına Uygun Öğretim |
| Dersin Amacı | Abbasî Halifeliği'nin kuruluşundan çözülme sürecine kadar olan dönemi siyasal, toplumsal, kültürel ve ilmî boyutlarıyla ele alarak; öğrencilerin Abbasî tarihini kronolojik bütünlük içinde kavramalarını, bu dönemde ortaya çıkan kurumları ve fikir hareketleri tarihsel bağlamı içinde değerlendirebilmelerini ve erken–orta dönem İslam tarihine dair analitik bir bakış geliştirmelerini sağlamaktır. |
| Dersin İçeriği | Bu ders, Abbasîler Devleti’nin Emevîler’den iktidarı devralmasıyla başlayan süreci kronolojik ve tematik bir yaklaşımla ele almaktadır. Ders kapsamında Abbasî devriminin arka planı, ilk halifeler döneminde devletin teşkilatlanması, halifelik ve bürokrasi ilişkileri, Bağdat ve Samarra’nın siyasî ve kültürel merkezler olarak gelişimi, mezheplerin ve kelâmî tartışmaların ortaya çıkışı, mihne süreci, tercüme hareketi ve bilimsel faaliyetler, toplumsal yapı ve günlük hayat, ekonomi ve ticaret ağları ile Abbasî otoritesinin zayıflaması ve yerel hanedanların ortaya çıkışı incelenmektedir. Abbasîlerin İslam tarihi ve medeniyeti üzerindeki uzun vadeli etkileri dersin genel çerçevesi içinde değerlendirilmektedir. |
| Kalkınma Amaçları |
|---|
|
| # | Ders Öğrenme Çıktıları | Öğretim Yöntemleri | Ölçme Yöntemleri |
|---|---|---|---|
| 1 | Abbasilerin kuruluş sürecini ve Emevîler sonrası siyasî ortamı analiz edebilir. | Anlatım, Soru-Cevap, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), |
| 2 | Abbasilerin başkentlerini, idarî yapısını ve yönetici aileyi tanımlayabilir. | Beyin Fırtınası, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Ödev / Evde-Çöz Sınavlar, |
| 3 | Halifelerin rolleri ve yönetim tarzları hakkında değerlendirme yapabilir. | Anlatım, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), |
| 4 | Abbasî siyasi tarihini ana hatlarıyla öğrenir; dönüm noktalarını kronolojik olarak sıralayabilir. | Anlatım, Beyin Fırtınası, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), |
| 5 | Abbasiler döneminde ilmi, kültürel ve toplumsal gelişmeleri analiz edebilir. | Problem Çözme, Beyin Fırtınası, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Sözlü Sınavlar, |
| 6 | Abbasi şehirlerinin (Bağdat, Basra, Kufe, Samerra) fiziki ve entelektüel yapılarını değerlendirebilir. | Anlatım, | Boşluk Doldurma Testleri, Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), |
| 7 | Abbasilerin Bizans, Çin ve diğer devletlerle ilişkilerini yorumlayabilir. | Anlatım, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Boşluk Doldurma Testleri, |
| 8 | Abbasîlerin dünya tarihi ve İslam düşüncesi üzerindeki etkilerini kavramsal düzeyde tartışabilir. | Beyin Fırtınası, | Sözlü Sınavlar, Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), |
| 9 | Abbâsîler dönemindeki ilmi gelişmeleri farklı dönem ve medeniyetlerle karşılaştırarak yorumlayabilir. | Beyin Fırtınası, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Sözlü Sınavlar, |
| 10 | Birincil ve ikincil kaynakları kullanarak Abbâsî tarihiyle ilgili eleştirel bir analiz geliştirebilir. | Anlatım, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Sözlü Sınavlar, |
| Hafta | Ders Konuları | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Abbasî Tarihine Giriş: Kaynaklar, Yaklaşımlar ve Dönemlendirme | |
| 2 | Abbasî Devrimi: Meşruiyet, Propaganda ve İktidar Değişimi | |
| 3 | İlk Abbasî Halifeleri ve Merkezî Devletin İnşası | |
| 4 | Abbasî Başkenti Bağdat: İktidar, Mekân ve Temsil | |
| 5 | Abbasî Yönetim Elitleri: Bermekîler ve Bürokratik Kültür | |
| 6 | Abbasîlerde Dini ve Fikri Çoğulluk: Mezhepler ve Tartışmalar | |
| 7 | Mihne Süreci ve Abbasî İktidarının Sınırları | |
| 8 | ARA SINAV | |
| 9 | Abbasîlerde Bilim, Felsefe ve Tercüme Hareketi | |
| 10 | Samarra Dönemi ve Askerîleşen Devlet | |
| 11 | Abbasî Toplum Yapısı ve Günlük Hayat | |
| 12 | Abbasî Ekonomisi, Ticaret ve İpek Yolu | |
| 13 | İsyanlar, Yerel Hanedanlar ve Parçalanma Süreci | |
| 14 | Abbasî Mirası: Büveyhîler, Selçuklular ve Halifeliğin Dönüşümü |
| Kaynaklar | |
|---|---|
| Ders Notu | |
| Ders Kaynakları | Abdülaziz ed-Dûrî. Abbâsîler Tarihi: Siyasî, İdarî, Sosyal ve Ekonomik Açıdan. Çev. Kasım Koç. İstanbul: Beka Yayınları, 2020. Hugh Kennedy. Halifelerin Orduları: İlk İslam Devletlerinde Ordu ve Toplum. Çev. Doğan Mert Demir; editör Murat Çaylı. İstanbul: Selenge Yayınları, 2022. Adam Mez. (2014). Onuncu yüzyılda İslam medeniyeti: İslam’ın Rönesansı (S. Şaban, çev.). İstanbul: İnsan Yayınları. Ira M. Lapidus. İslam Toplumları Tarihi I: Hazreti Muhammed’den 19. Yüzyıla. Çev. Yasin Aktay. İstanbul: İletişim Yayınları, 2002. George Makdisi. Ortaçağ’da Yüksek Öğretim; İslam Dünyası ve Hıristiyan Batı. İstanbul: Klasik Yayınları, 2018. Mustafa Demirci. Siyah Öfke: Ortaçağ İslâm Dünyasında Zenci Kölelerin İsyanı (869-883). Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 2021. Hakkı Dursun Yıldız. “Mihne”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 30. İstanbul: TDV Yayınları, 2005, 26–28. Le Strange, Guy. Doğu Hilafetinin Memleketleri: İslam Fetihlerinden Timur Devri Sonuna Kadar Mezopotamya, İran ve Orta Asya. Çev. Adnan Eskikurt. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2015. Starr, S. Frederick. Kayıp Aydınlanma: Arap Fetihlerinden Timur’a Orta Asya’nın Altın Çağı. Çev. Yusuf Selman İnanç. İstanbul: Kronik Kitap, 2021. Gutas, Dimitri. Yunanca Düşünce Arapça Kültür: Greko-Arap Çeviri Hareketi ve Erken Abbâsî Toplumu. Çev. Lütfi Şimşek. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2003.
|
| Sıra | Program Çıktıları | Katkı Düzeyi | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||
| 1 | Genel kültür ve tarihe yardımcı bilimlerle ilgili, en güncel bilgileri içeren ders kitaplarını, uygulama araç - gereçlerini ve bilimsel kaynaklarla desteklenen üst düzey bilgi ve becerileri kullanma kabiliyetine sahiptir ve bu bilgi ve becerileri mesleğinde ve araştırmalarında kullanır. | X | |||||
| 2 | Tarih disiplini ile ilgili kavramları, fikirleri ve verileri, sosyal bilimler araştırma metotlarıyla inceler ve değerlendirir, gün yüzüne çıkmamış (henüz araştırılmamış) konuları tanılar, analiz eder ve tartışır, bunlarla ilgili bilimsel bulgular ve kanıtlara dayalı öneriler geliştirir. | X | |||||
| 3 | Tarih disiplini ile ilgili konularda uzman ya da bilgisi olmayan dinleyicileri bilgilendirir, onlara elde ettiği bulgularla ilgili düşüncelerini açık bir biçimde yazılı ve sözlü olarak ifade eder. | X | |||||
| 4 | Tarih metodolojisini kullanarak, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, yorumlama ve sentez yapma becerilerine sahiptir ve alanıyla ilgili çalışmaları bağımsız veya ortak çalışma olarak yürütür. | X | |||||
| 5 | Tarihi bilgi ve bulgu eksiklikleri nedeni ile henüz aydınlatılmamış konularda sorumluluk alır ve çözüm üretmeye çalışır. | X | |||||
| 6 | Sahasında çalışan kişilerin ilgi, istek ve ihtiyaçlarını bilir, içinde bulunduğu çevrenin sosyo-kültürel ve ekonomik özelliklerini tanır; bu özelliklere uygun öğretme ve öğrenme süreçlerini planlar, uygular ve yönetir. Öğrencilerin öğrenme sürecine etkin katılımını sağlar. | X | |||||
| 7 | Tarih alanında yapılmış güncel araştırmaları takip ederek yeterli düzeyde anlayabilir ve meslektaşları ile iletişim kurabilecek düzeyde yabancı dil bilgisine sahip olmayı amaç edinir. | X | |||||
| 8 | Tarih alanının gerektirdiği bilgisayar yazılımı ve donanımı bilgisine sahiptir; bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanır. | X | |||||
| 9 | Tarih alanı ile ilgili yaptığı tüm çalışmalarda veri kaynağı olan bilgilerin toplanması tasarlanması, arşivlenmesi, analiz edilmesi, yorumlanması, duyurulması aşamalarında toplumsal, bilimsel ve etik değerleri gözetir. | X | |||||
| 10 | Tarih alanında kendisini devamlı geliştirmek için gayret gösterir. Yeni bilgi ve fikirlere erişme ve yaşamboyu öğrenme bilincini kazanır. | X | |||||
| 11 | Tarih alanındaki sosyal bilimler ile ilgili becerileri, alan dışı derslerden elde ettiği kazanımları disiplinler arası çalışmalarda uygular. | X | |||||
| # | Ders Öğrenme Çıktılarının Program Çıktılarına Katkısı | PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Abbasilerin kuruluş sürecini ve Emevîler sonrası siyasî ortamı analiz edebilir. | |||||||||||
| 2 | Abbasilerin başkentlerini, idarî yapısını ve yönetici aileyi tanımlayabilir. | |||||||||||
| 3 | Halifelerin rolleri ve yönetim tarzları hakkında değerlendirme yapabilir. | |||||||||||
| 4 | Abbasî siyasi tarihini ana hatlarıyla öğrenir; dönüm noktalarını kronolojik olarak sıralayabilir. | |||||||||||
| 5 | Abbasiler döneminde ilmi, kültürel ve toplumsal gelişmeleri analiz edebilir. | |||||||||||
| 6 | Abbasi şehirlerinin (Bağdat, Basra, Kufe, Samerra) fiziki ve entelektüel yapılarını değerlendirebilir. | |||||||||||
| 7 | Abbasilerin Bizans, Çin ve diğer devletlerle ilişkilerini yorumlayabilir. | |||||||||||
| 8 | Abbasîlerin dünya tarihi ve İslam düşüncesi üzerindeki etkilerini kavramsal düzeyde tartışabilir. | |||||||||||
| 9 | Abbâsîler dönemindeki ilmi gelişmeleri farklı dönem ve medeniyetlerle karşılaştırarak yorumlayabilir. | |||||||||||
| 10 | Birincil ve ikincil kaynakları kullanarak Abbâsî tarihiyle ilgili eleştirel bir analiz geliştirebilir. |
| Değerlendirme Sistemi | |
|---|---|
| Yarıyıl Çalışmaları | Katkı Oranı |
| Toplam | 0 |
| Toplam | 0 |
| AKTS - İş Yükü Etkinlik | Sayı | Süre (Saat) | Toplam İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav haftası dahildir: 16x toplam ders saati) | 16 | 3 | 48 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi(Ön çalışma, pekiştirme) | 16 | 2 | 32 |
| Ara Sınav | 1 | 10 | 10 |
| Ödev | 1 | 10 | 10 |
| Performans Görevi (Seminer) | 1 | 10 | 10 |
| Final | 1 | 15 | 15 |
| Toplam İş Yükü | 125 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (Saat) | 5 | ||
| dersAKTSKredisi | 5 | ||